Inkleuren is in, de kleurboeken voor volwassenen vliegen de boekwinkels uit. Maar wat moet je doen als je niet houdt van “binnen de lijntjes kleuren”? Je eigen glazuur inkleuren natuurlijk!
Er zijn eindeloos veel mogelijkheden om een (transparant of opaak) keramiek glazuur kleur te geven. Dit kan met diverse metaaloxides zoals koper- en ijzeroxide, zoals dit al millennia wordt gedaan. Maar tegenwoordig kan het ook met speciaal door de industrie ontwikkelde moderne kleurpigmenten.
Met oxides heb je eindeloos veel mogelijkheden om een keramiek glazuur kleur te geven, in dit blog de vier belangrijkste factoren die van invloed zijn op het resultaat. Lees over deze fascinerende grondstoffen om onze keramische wereld van kleur te voorzien.
Glazuur kleur
Een keramiek glazuur een “kleurtje” geven is niet zo ingewikkeld. Als basis neem je een eigen recept (of een commercieel glazuur), transparant glanzend of mat en je voegt hier bepaalde “(metaal)oxides” of speciaal voor dit doel ontwikkelde “glazestains” of “kleurpigmenten” aan toe. Het toevoegen gebeurt op basis van gewicht, er wordt gesproken over “plus procenten”, bijvoorbeeld “+10% ijzeroxide”. Dit betekent dat je aan het droge glazuur gewicht (bijvoorbeeld 1000 gram), 10% (=100 gram) ijzeroxide toegevoegd.
Het voorspellen wat de kleur precies zal gaan worden is echter moeilijker. Er zijn verschillende factoren die hierbij een rol spelen:
- De soort en hoeveelheid oxiden en/of kleurpigmenten
- Het soort (basis-)glazuur
- De stook (oxiderend of met reductie)
- Andere factoren…
Kleurende oxides
Er zijn zo’n 10 veelgebruikte metaaloxides om een glazuur van kleur te voorzien. Deze “oxides” lossen al dan niet gedeeltelijk op tijdens de glazuurstook in het betreffende glazuur. Sommige “oxides” zijn ook verkrijgbaar in de vorm van carbonaten, zoals koper-en cobaltcarbonaat, deze hebben dezelfde eigenschappen als de betreffende oxide, alleen iets minder sterk. Voor een zelfde resultaat moet je iets meer toevoegen.
De hoeveelheid oxides (of kleurpigmenten) die wordt toegevoegd heeft vanzelfsprekend invloed op het resultaat. Sommige oxides hebben een veel krachtiger werking dan andere. Cobaltoxide kan bij +1% toevoeging al een donker blauw opleveren, terwijl bij ijzeroxide soms meer dan 10% noodzakelijk is voor een donker bruin.
In de onderstaande tabel staan richtlijnen voor de hoeveelheid en mogelijke kleur resultaten.
Let op! De aangegeven toevoegingen (”plus procenten”) zijn richtlijnen, meer of minder kan wellicht in jouw glazuur heel mooi uitpakken. Als er meer oxides aan het glazuur wordt toegevoegd dan kan worden opgelost, dan krijgt het glazuur meestal donkere, soms metallic-achtige kleuren (bij een bronskleurig glazuur wordt hier gebruik van gemaakt).
De invloed van het basisglazuur
In de tabel staan mogelijke kleuren, want naast de hoeveelheid is ook de samenstelling van het glazuur waaraan de betreffende oxides worden toegevoegd van grote invloed op het kleurresultaat.
Zo geeft koperoxide in een glazuur met lood als smeltmiddel een diep (transparant)groen, maar in een alkalisch glazuur (smeltmiddel hoofdzakelijk natrium, kalium of lithium) meer een blauw-groen.
Met andere woorden, de kleur die een bepaalde oxide geeft zal per glazuurrecept verschillen. Dus nogmaals: let erop (!) ook de kleuren zijn slechts indicaties..
De stook
Op welke temperatuur het glazuur wordt gestookt heeft invloed op het kleurresultaat, maar ook in welke “atmosfeer” dat gebeurt. En ik bedoel niet de gemoedelijke sfeer die pottenbakkers van nature hebben als zij aan het stoken zijn..
Bij het stoken in een elektrische oven is de ovenatmosfeer “oxiderend” of “neutraal”, dit wil zeggen; tijdens de stook is er voldoende zuurstof aanwezig. In een oven gestookt op gas of hout is er vaak (bedoeld of onbedoeld) een zuurstof tekort, dit wordt reductie genoemd. Hierdoor wordt een deel van de zuurstof van de kleurende oxides uit het glazuur gebruikt voor de verbranding van het gas of hout. Dit heeft op zijn beurt weer invloed op de kleur. Meestal worden de kleuren wat donkerder, maar soms verandert de kleur totaal.
Een goed voorbeeld is koperoxide, in oxidatie geeft dit meestal groen, maar in reductie kan dit rood worden (koperrood of ossenbloed genoemd). Soms krijgt koperoxide door de reductie een metalic-achtige kleur, dit zie je veel bij raku stook (waarbij de reductie wordt opgewekt in de zaagselton)
Sommige oxides beïnvloeden het smeltpunt van het glazuur (met name cobalt), bij een grote toevoeging kan het glazuur meer “lopen” als anders. Het motto blijft dus: altijd vooraf testen…
Andere factoren
Naast genoemde factoren, zul je toch nog voor verassingen komen te staan. Soms heb je alle genoemde factoren beoordeeld, literatuur opgezocht en toch komt je proef er anders uit dan je verwacht. Dat hoeft geen probleem te zijn, als je het resultaat aantrekkelijk vind, anders zal je verder moeten testen…
Uiteraard is het ook mogelijk de oxides te mengen (2 of 3, meer geeft meestal een “modderige kleur”). De meeste oxides lossen in het glazuur op (uitzondering chroomoxide en rutiel) en geven daardoor een transparante kleur. De “wit-makers” maken het glazuur opaak en kunnen dus in combinatie met één van de andere oxides een opake kleur geven.
Voor 3 verschillende mengschema’s kan je “de kunst van het systematisch mengen” lezen. Soms is het makkelijker om met kleuren gewoon alle combinaties (systematisch) uit te proberen. Hierover zal ik binnenkort een blog schrijven… (dat blog is geworden: “Keramiek glazuur: kleuren combineren“)
Succes met inkleuren!
About Post Author
Wat handig, zoveel duidelijke basisinformatie. Als beginnend keramist is dit zeer nuttig. Bedankt.
Ik kijk al uit naar het vervolg.
Thnx Kristine, nieuwe blogjes komen er zeker.. Vervolg over mengen van glazuur kleuren hoop ik volgende week te plaatsen.
Bedankt voor de informatie. Erg handig.
Dank je Ina, leuk om te horen.
Bedankt erg handig.
Goed uitgelegd! Bedankt
Thnx Anne, graag gedaan
Kan je rakuglazuur bakken in elektrische oven? Heb turkoois tot koperglazuur.
Hoi Katrien, dank je voor je reactie. Met raku glazuren heb je inderdaad het hele scala aan kleuren. Je kan het stoken met een elektrische oven, maar je moet de werken eruit halen op ca. 1000 graden. Let erop dat de oven uit is gezet en er zeker geen stroom meer op de spiralen staat! De werken moeten vervolgens in een zaagselton worden gestopt, wat reductie maar ook rook oplevert. Meestal wordt er daarom buiten op gas of hout gestookt, maar het kan dus ook electrisch. Suc6 groetjes, Daniel
Dank voor je reactie !
En als je de stukken gewoon in oven laat staan?
Als je de werken in de oven laat staan krijg je niet de rook en de reductie effecten die ontstaan in de zaagselton. Doordat de hete pot in het zaagsel (of iets anders brandbaars) wordt gezet en afgesloten ontstaat een (min of meer) luchtdichte ruimte waardoor de vlammen de zuurstof uit het glazuur halen en de rook in de scherf van de pot trekt. Daardoor wordt het werk zwart op de plekken zonder glazuur en krijgen de glazuren op meerdere plekken een metalic glans.
Als je de pot in de electrische oven laat afkoelen heb je wel een uitgesmolten glazuur, maar niet de “raku effecten”. Een “raku glazuur” is een gewoon glazuur, maar door de na behandeling (de zaagselton), wordt het (westers) raku…
Dank u wel, is wat ik dacht.
Mijn oven staat binnen en vind het gevaarlijk om hem open te doen aan 1000° en met die stukken nog nr buiten moeten…
Zal mijn rest glazuur zo gebruiken dan.
Moet je dit zeven ? Is poeder aangekocht in winkel
Grts
Katrien
Het glazuurpoeder goed mengen is inderdaad belangrijk. Met een zeef gaat dat meestal het beste. Dan ben je er ook zeker van dat er geen klontjes meer in het glazuur zitten. Suc6 en groetjes,
Daniel
Als men de elektrische oven opend op
1000 ° zijn dan de spiralen niet stuk?
Mvg
Gilbert
Hi Gilbert,
Het is wat inderdaad niet ideaal om je oven op hoge temperatuur te openen (stroom eraf!!). Het zal de levensduur van de oven en spiralen niet verlengen ;-), maar ze overleven het wel. Soms moet je de slijtage voor lief nemen voor jouw keramiek proces.
Dat gezegd hebbende; raku doe ik in een gasoven en niet in een elektrische oven om mijn spiralen te sparen. Maar er zijn wel keramisten die wel een elektrische oven gebruiken…
Groetjes,
Daniel
kunnen de spiralen van electrische oven ook tegen raku stoken?
en
wat zijn de prijzen ongeveer v cobaltoxide?
alvast dank.
Dank je voor je reactie.
Raku glazuren kan je zonder problemen stoken in een elektrische oven, zonder dat de spiralen worden beschadigd. Je moet echter de werken eruit halen op ca. 1000 graden. Bij het eruit halen moet er zeker geen stroom meer op de spiralen staan! Mocht je de spiralen dan raken met het eruit halen, dan worden de spiralen wel beschadigd. Als je daar voor oppast kan het dus ook elektrisch. Maar meestal wordt het echter buiten met een gasoven gedaan.
Prijzen van cobaltoxide kan je vinden op de websites van keramiek leveranciers, bijvoorbeeld van keramikos: https://www.keramikos.nl/chemicalien/450-cobaltoxide-50-gram.html?search_query=cobalt&results=28
Suc6 en groetjes, Daniel
Geweldig vlot antwoord.dank voor je moeite.
Groetjes raimonde.moeder van ook n daniel.maar op.z’n engels uitgesproken.????????????
Beste Daniel,
Ik heb heel veel mooie recepten maar ben op het moment veel met gebruiksgoed bezig en weet niet precies welke oxides je wel of niet kan gebruiken voor gebruiksgoed.
Heb je daar een overzicht van? Je zou mij daar enorm mee helpen.
M.v.g. Elze-marije Hoogenboom
Hoi Elze-marije,
Voor gebruiksgoed is een veilig glazuur inderdaad aan te rade. Dat heeft inderdaad te maken met de grondstoffen in het glazuur, maar ook met de verhoudingen. Een voedsel-veilig glazuur dient “stabiel” te zijn (goed uitgesmolten etc.) . Op die manier “lekken” er geen oxides die mogelijk schadelijk zijn uit het glazuur. Om helemaal zeker te zijn kan je inderdaad alleen grondstoffen gebruiken die relatief veilig zijn. Veilige kleuroxides zijn ijzer-, tin-, titaan-, rutiel en zirkoonoxide. De andere oxides zijn in mindere of meerdere mate giftig bij inname.
Een goed artikel hierover staat hier: https://digitalfire.com/4sight/education/are_your_glazes_food_safe_or_are_they_leachable_12.html
suc6
Groetjes,
Daniel
Beste Daniel,
Heel erg bedankt voor je antwoord en de link. Die ga ik morgen goed lezen.
Krijg je een goed stabiel glazuur door een glazuur samen te stellen met een kloppende segerformule of kan het dan ook mis gaan?
Ik las ook ergens dat hoe meer je glazuur glanst des te stabieler je glazuur is klopt dat?
M.v.g. Elze-marije Hoogenboom
Hoi Elze-marije,
Een kloppende Segerformule (met name voldoende kwarts tov van de smeltmiddelen) maakt de kans groter dat het glazuur goed zal zijn, maar helemaal zeker weet je dat pas als je het glazuur gaat of laat testen. Bij een glanzend glazuur is de kans inderdaad groter dat het stabiel is dan een mat glazuur. Mat kan (hoeft niet) een teken zijn dat het glazuur niet volledig is uitgesmolten. Dus ja hoe meer glanzend, hoe beter uitgesmolten en daardoor een grote kans dat het stabiel is. Maar dat wil het helaas niet altijd zeggen; ook glanzende glazuren kunnen metalen lekken (bijvoorbeeld een loodglazuur met koperoxide). Sorry er zijn in het glazuren weinig absolute waarheden…maar dat houdt het spannend.
Groetjes,
Daniel
Daniel,
Ik ben op zoek naar degelijke recepten voor glanzend transparant voor een temp. 1100 tot 1280°C.
Ik weet wel dat dit met één recept niet gaat lukken, maar kan je van een (dezelfde) basis vertrekken om die verschillende temp. te bereiken?
Groeten Dirk
Hoi Dirk,
Eén recept voor een temperatuur van 1100 tot 1280 oC zal niet gaan, maar je kan wel een zelfde soort glazuur proberen en die aanpassen. Op http://www.glazy.org staan heel veel glazuren op verschillende temperaturen. Wellicht vind je daar wat je zoekt…
Suc6 en groetjes,
Daniel
Hoi Daniel,
Wat een steengoede site over glazuren en aanverwante toelichting over het kleuren van keramiek,
Dit is precies wat ik zocht , om het volgende feit dat ik een beginnend keramist ben . Ik heb de site aandachtig gelezen en ik heb al het een en ander opgestoken.
Ik zie er dan ook met veel belangstelling naar uit als u weer met
nieuwtjes komt .Nogmaals chapeau voor de site.
Met Vriendelijke Groet
Wiel.
Dank je wel Wiel,leuk om te horen. Ik doe m’n best om nieuwe blogjes toe te voegen…
Groetjes
Daniël
Wat is de ideale temperatuur om een werkstuk dat is ingewassen met ijzeroxide in dit geval, te bakken? Het is al biscuit gestookt.
Er hangt een beetje veel aan vast, wat geeft het minste risico op brokken??
Hoi Maria,
Tja de ideale temperatuur is moeilijk te zeggen. Dat ligt vooral aan de klei, maar ik zou zeggen zo hoog mogelijk.
De ijzeroxide zelf smelt op hoge temperatuur (1565 oC), veel hoger dan de de temperatuur waarop de meeste klei kan worden gestookt (ca. 1050 tot max. zo’n 1320 oC).
Als de ijzeroxide niet is aangemaakt met glazuur of fritte kan het alleen gefixeerd worden als de klei zelf “begint te smelten” (sinteren). Dat is dus op of iets hoger dan de maximale temperatuur die is aangegeven voor de klei die je gebruikt. Maar ja daar zit ook de meeste kans op brokken…
Minste kans op brokken is om het werkstuk op de normale temperatuur te stoken van de betreffende klei en het ijzeroxide te fixeren door toevoegen van fritte of glazuur. Maar wellicht is dat wat voor de volgende keer.. je leert gaande weg
Groetjes,
Daniel
Dankje! Heb het stuk nu in de oven op 1200 gr, max voor de klei
Thnx en succes
Ik zou deze graag willen ontvangen
Beste Vincent,
Wat zou je willen ontvangen? het excel sheet met toevalsglazuren beschreven in dit blog: https://dfb-keramiek.nl/2013/02/greg-dalys-glazuur/ of bedoel je iets anders?
Thnx en groetjes,
Daniel
Ik zit nu nog met een vraag, misschien weet u het! Wat is het verschil tussen bodystains en glazestains? Ik wil graag bodystains aanschaffen om daar mijn klei een kleur mee te geven. Ik kom alleen in dat rijtje allemaal glazestains tegen. Is dat hetzelfde? Kan ik dat daar ook voor gebruiken?
Vriendelijke groet!
Hoi Judith,
“body-stains” zijn ontwikkeld voor het inkleuren van klei en slibs. “Glaze-stains” voor het inkleuren van glazuur (soms worden ze ook anders genoemd zoals “kleurmengsel”, al naar gelang het inzicht van de producent of leverancier).
Grote verschillen heb ik echter nooit ontdekt. Mocht jouw leverancier geen bodytains verkopen in de kleur die je zoekt, dan kan je ook een glazestain gebruiken (en vice versa). Let wel op de aangegeven stook temperatuur.
Suc6
Daniel
Hallo Daniel, ik heb je blog over inwssen met oxides gelezen. Mijn vraag is, hoe houdt het zich op een werk dat het hele jaar buiten staat? Verkleurd het of blijft het, en ijft het zitten?
Hoi Annette,
De oxiden verkleuren na de stook absoluut niet. Hoe het blijft zitten ligt eraan hoe het gestookt wordt. Als het onder een (transparant) glazuur wordt aangebracht, zal het evengoed blijven zitten als het glazuur. Als dat goed is, blijven de oxiden ook goed.
Als je de oxiden zonder glazuur wordt aangebracht ligt het eraan hoe hoog je het stookt. Hoe hoger hoe beter het zal hechten. Om testen kan je een proefplaatje stoken en die een paar keer in de vaatwasser laten staan, dan zie je vanzelf of het op jouw stook temperatuur zal houden.
Suc6 en groetjes,
Daniel