Over het verband tussen ethiek en esthetiek hebben wetenschappers, kunstenaars en kunstkenners zich vanaf het begin der tijden gebogen. Om mijn beroepsethiek te duiden ben ik op zoek gegaan naar mijn persoonlijke visie.
Zo’n 350 v. Chr. beschrijft Plato (ca. 424 – 348 v. Chr.) dat kunst ethisch is, als het “een vorm van schoonheid belichaamd”. Vanaf de 18e eeuw bepleit Kant (1724 – 1804) dat esthetische en ethische oordelen fundamenteel gelijk zijn. Aan het begin van de 20e eeuw stelt Wittgenstein (1889 – 1951) zelfs dat ethiek en esthetiek hetzelfde zijn.
En nog steeds is het thema actueel, mede door de enorme bezuinigingen op de kunsten in de afgelopen jaren. Aan het begin van de 21e eeuw roept Timothy Snyder iedereen op zich te houden aan zijn of haar beroepsethiek (zie ook mijn vorige blog).
Om je eraan te houden, moet er er eerst één hebben. In dit blog ga ik daarom op zoek naar mijn persoonlijke ethiek en esthetiek;
Wat is mijn beroepscode als keramiek kunstenaar?
Verband ethiek en esthetiek
Er is naar mijn mening een duidelijk verband tussen morele waarden (ethiek) en de esthetische visie van de keramiek kunstenaar. Dit ligt in lijn met de ideeën van genoemde filosofen zoals Kant en Wittgenstein. Ik heb dit echter vooral geleerd van de keramist Bernard Leach (en degenen die werkten in zijn traditie zoals Michael Cardew, Robin Hopper en Edmund de Waal).
- Leer je materialen kennen
- Leer je processen kennen
- Leer van je traditie
- Eenvoud
- Bescheiden
Dit zijn mijn ethische waarden, kwaliteiten die goed aansluiten bij schoonheid (geheel in de traditie van Plato ;-). De keramische beelden waar ik naar streef zijn daarom:
- Van natuurlijke (keramische ) materialen
- Ontworpen voor de klei die ik gebruik
- Processen van menselijke maat
- Gedecoreerd met zelf ontwikkelde slibs en glazuren
- Gestookt volgens eigen schema
- Zodat ik materialen en proces weer beter leer kennen
- Met veel plezier….
Maatschappelijke verantwoordelijkheid
En wat is mijn persoonlijke invulling van mijn beroepsethiek?
Dat is voortdurend in ontwikkeling. Ik onderschrijf professioneel (lees fatsoenlijke) gedrag van kunstenaars. Ik streef naar het minimaliseren van mijn ecologische voetafdruk zowel persoonlijk als professioneel. Ik ben mij zeer bewust van de keramiek traditie en sta versteld hoeveel daar nog over te ontdekken is.
Ik deel de zorgen van Timothy Snyder over de populistische golf in Nederland en de rest van de westerse democratieën. Ik denk dat de bescherming van de democratische waarde een belangrijk onderdeel moet zijn van iedere beroepsethiek.
Mijn actuele beroepscode
- Conformeer je aan niets en niemand
Laat je inspireren door alles en iedereen, maar loop nooit achter de kudde. De meerderheid heeft nooit automatisch gelijk. - Gebruik altijd de vrijheid die er is
Vrijheid is niet vanzelfsprekend maar met bloedige strijd verworven. Respecteer het en maak er gebruik van. - Geloof in waarheid en ga er naar op zoek
Kennis is niet dogmatisch, maar voortschrijdend. Meningen moeten altijd ter discussie staan. De waarheid is gecompliceerd en past niet in een tweet van 140 tekens. - Noem de dingen bij de naam
Alternatieve feiten zijn geen feiten maar leugens. Het ontkennen van feiten maakt het nog niet waar. Wie afstand van de feiten doet, doet afstand van de vrijheid. - Laat je nooit meer symbolen afpakken
De Swastika (hakenkruis) een oud symbool uit het Hindoeïsme en boeddhisme, een symbool van voorspoed en geluk. In de 20e eeuw besmeurd door het fascisme. De meeuw een symbool van vrijheid in de vorige eeuw misbruikt door de NSB heden ten dage wederom onteerd door de PVV. Mijn vrijheid begint bij het me niet laten afnemen van mijn symbolen door de haters. - Gebruik de menselijke maat
Machtsmisbruik gaat hand in hand met megalomane projecten. Hitler had de Nieuwe Rijkskanselarij door hofarchitect Albert Speer. Trump heeft zijn Trump Towers en Stalin het “Socialist Classicism“. Architectuur om de mens te kleineren. Dit is niet vernieuwend, maar de eeuwen oude kunst van onderdrukking. De menselijke maat is de vernieuwing die de 21e eeuw nodig heeft.
Actuele kunst is tijdelijk
Potentaten, populisten, haters, gewetenlozen en fascisten moeten altijd bestreden worden. Onwetendheid is nooit een excuus om je verantwoording daarin niet te nemen. Iedereen moet dat doen op zijn of haar manier. Het onderkennen van je beroepsethiek is hiervoor een heldere richtlijn.
Dit verwerken in keramiek kunst is een heel ander verhaal. Politiek actuele kunst verliest zijn urgentie in de tijd. Wim Kan was net zoals Wim Sonneveld één van de grote cabaretiers van de vorige eeuw. Maar het bijtende politieke commentaar van Kan heeft ons vandaag de dag minder te vertellen dan de menselijke observaties van Sonneveld.
Hiermee wil ik niet de grote betekenis van Kan bestrijden t.o.v. Sonneveld, maar wel de tijdelijkheid duiden van “actuele kunst”. Populisten, haters en fascisten zijn niet vernieuwend, niet interessant en op (hopelijk korte) termijn niet meer relevant. Politiek actuele kunst is haast per definitie van tijdelijke aard. Zeer relevant in het heden, maar verliest zijn urgentie in de toekomst.
Actuele Keramiek Kunst
Hoe ik daar mee om ga moet ik zelf nog ontdekken in mijn werk. In deze tijd zijn wat mij betreft de lessen over tirannie uit de 20e eeuw van Snyder zeer relevant
- Neem verantwoordelijkheid
- Vergeet nooit je beroepsethiek
- Wees zo moedig als je kan
- Gebruik de menselijke maat
- Make art not €
Oké de laatste is niet van Snyder, maar de grootste en hoogste slogan op de NDSM werf Amsterdam. Een andere prikkelende stelling over ethiek en esthetiek in de kunst waar ik zeker ook nog eens mijn gedachten over wil laten gaan…….
About Post Author
