Keramiek geheimen onthuld in De drie boeken van de pottenbakkerskuns

Keramiekgeheimen onthuld: de drie boeken van de pottenbakkerskunst

Zoals de magiër zijn trucs nooit verraadt, zo bewaakt de pottenbakker zijn keramiekgeheimen. De meester fluistert aan zijn gezel de noodzakelijke bewerkingen van grondstoffen. Glazuurrecepten bewaart de keramiek alchemist in geheimschrift.

Meer dan eens in de historie zijn keramiekgeheimen in het graf verloren gegaan. Maar mysteries hebben een niet te stoppen aantrekkingskracht op mensen. Er zijn altijd onderzoekers die raadsels ontrafelen en geheimen openbaren. Zo ook binnen de keramiekkunst.

“Aangezien ik mij getrouw heb ingezet om alle geheimen van de kunst van de pottenbakker te onthullen..” (Cipriano Piccolpasso “Li tre libri dell’arte del vasaio”1557)

Cipriano Piccolpasso “Li tre libri dell'arte del vasajo”1557

Op deze wijze kluistert Cipriano Piccolpasso de lezers van zijn handgeschreven manuscript uit 1557, nog altijd. Hij onthulde hierin de Italiaanse majolica techniek van de 16e eeuw.

En hij schreef hiermee tevens het eerste keramiekhandboek ter wereld.

Majolica, decoratie op tin-glazuur aardewerk

Majolica is een keramische techniek die uit de islamitische wereld via Spanje vanaf ca. 1300 het Europese continent veroverde. Italiaanse pottenbakkers leerden deze methode kennen vanaf ca. 1400. Mede onder invloed van de renaissance nam majolica een enorme vlucht.

Cipriano Piccolpasso “Li tre libri dell'arte del vasajo”1557 Majolica

Gespecialiseerde plateelschilders brachten deze kleurrijke decoratie aan op het rauwe tin-glazuur. Zij voorzagen hiermee aardewerk tegels, servies en potten van een figuratief decor.

Later leerden ook andere keramisten in Europa deze techniek te gebruiken. Maar handelaren/verzamelaars gaven er andere namen aan zoals faience (Frankrijk), Delfts blauw (Nederland) en delftware (Engeland).

Piccolpasso beschrijft in zijn werk uitgebreid de majolica techniek. De verwerking van grondstoffen, het maken van de kleurpigmenten en samenstelling van de glazuren.

In drie delen onthult hij het gehele keramiek proces. Het delven van de klei, het verwerken, vormen en stoken. Maar ook de werkplaats, de gereedschappen en de decors zijn duidelijk verwoord en geïllustreerd.

Slechts één exemplaar heeft de tand des tijds doorstaan.

De geheimen van het manuscript

Dat dit 160 pagina’s (80 vellen) tellende manuscript bijna vijf eeuwen heeft overleefd, is een klein wonder.

Piccolpasso schreef en illustreerde zijn werk in bruine inkt op vellen van 28 bij 21,5 cm. Het enige originele manuscript wordt al meer dan 150 jaar bewaard in het Victoria en Albert Museum in Londen.

Cipriano Piccolpasso “Li tre libri dell'arte del vasajo”1557 (facsimile)

Hoewel geschreven in ca. 1557 is het pas 200 jaar later genoemd in een studie over majolica door Giambattista Passseri in 1758. Nog eens 100 jaar later geeft de toenmalige eigenaar, Giuseppe Raffaelli het “Li tre libri dell ’arte del vasaio” voor het eerst uit in 1857. En later een herdruk in 1879 in het oorspronkelijke Italiaans.

In 1860 geeft het “Paris Librairie Internationale” voor het eerst een vertaling uit: “Les troys libvres de l’art du potier”. Het Victoria en Albert Museum verwerft het manuscript in 1861. Maar pas in 1934 publiceren zij een vertaling “The Three Books of the Potters’ Art” in het Engels met wetenschappelijke annotaties.

“Les troys libvres de l’art du potier” en "The Three Books of the Potters' Art".

In 1980 is deze vertaling herdrukt met een facsimile van de originele tekst en tekeningen. In 2007 is er een nieuwe facsimile met een transcriptie in het Italiaans en nieuwe vertaling in het Frans en Engels.

En sinds kort heeft het Victoria and Albert Museum het digitaal toegankelijk gemaakt. Meer dan 450 jaar nadat Piccolpasso inkt op papier zette, zijn de keramiekgeheimen eindelijk voor iedereen onthuld…

Keramiekgeheimen van de 21ste eeuw

Maar de geheimen van weleer zijn inmiddels minder actueel dan toen ze werden opgetekend. De drie boeken van de pottenbakkerskunst bieden een schat aan informatie. Maar vooral historisch.

Toen het boek halverwege de 19e eeuw verscheen, was het majolica proces al vele eeuwen in heel Europa bekend. De technieken van toen waren inmiddels al vervangen door de moderne transfer technieken. Kleine werkplaatsen hadden plaatsgemaakt voor grote fabrieken met vele honderden arbeiders.

KERAMIEKGEHEIMEN ONTHULD: DE DRIE BOEKEN VAN DE POTTENBAKKERSKUNST

Niettemin waren er zeker ambachtelijke keramisten die met belangstelling de (vertaalde) teksten lazen. Een aantal van hen keken met weemoed terug naar de tijd dat keramiek nog op kleine schaal werd geproduceerd door ambachtslieden. Wellicht dat deze uitgave de arts-and-craftsbeweging (mede) inspireerde.

De drie hedendaagse boeken van de pottenbakkerskunst

Oké dus de drie boeken van de pottenbakkerskunst van Piccolpasso zijn inmiddels verouderd. Niet meer de boeken om de geheimen van het moderne keramische ambacht te ontdekken. Maar hoe moet je er dan achter komen?

Van de hedendaagse keramiek handboeken die beschikbaar zijn, raad ik deze drie aan:

Frank Hamer: "The Potter's Dictionary of Materials and Techniques"
Linda Bloomfield: "New Ceramics Special Effect Glazes"
Stuart Carey: Van klei tot keramiek

Deze boeken laten geen licht schijnen op de de duistere geheimen van de 16e eeuw. Het zijn wel boeken waar iedere keramist uit de 21ste eeuw nog iets van kan opsteken.

About Post Author

2 gedachten over “Keramiekgeheimen onthuld: de drie boeken van de pottenbakkerskunst”

  1. Wat een mooi stukje keramiek-geschiedenis weer. Interessant ook.
    Ik krijg meteen zin om tinglazuur te gaan maken en weer eens te gaan experimenteren met cobaltoxide/delftsblauw.
    Dank je wel Daniel, groet van Leah

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.