Van keramiekkunst krijg je energie, en Keramis Centre de la Céramique toont letterlijk de kracht van de aarde. Dit keramiekmuseum in La Louvière is een van de belangrijkste centra voor keramiekkunst in Wallonië en eigenlijk ook in heel België. Als je, zoals wij deze zomer, op zoek bent naar hedendaagse keramiek, dan mag een bezoek aan Keramis niet ontbreken.

Het museum beschikt over een historische collectie Boch-keramiek uit de negentiende en twintigste eeuw, naast een indrukwekkende verzameling hedendaagse keramiekkunst. Daarnaast organiseert het regelmatig tijdelijke tentoonstellingen rond specifieke thema’s. Wij bezochten het museum in augustus 2026 tijdens de expositie Les Énergies de la Terre.

Wat hebben energiecrises, Van Gogh, het Boerenbont-motief en wc-potten met elkaar gemeen? Dat ontdek je in het moderne keramiekmuseum Keramis, het hart van de keramiekkunst in Wallonië.

Boch Frères Keramis

In 1841 startten de broers Eugène en Victor Boch een nieuwe aardewerkfabriek onder de naam Boch Frères Keramis, op een locatie waar ongeveer dertig jaar later de stad La Louvière zou ontstaan. De familie Boch bezat vanaf de achttiende eeuw al verschillende aardewerkfabrieken in Luxemburg en Frankrijk. Met de vestiging in België gingen zij fijn keramiek en faience produceren, speciaal voor de Belgische markt.

De onderneming groeide uit tot een industriële gigant met meer dan 1.300 werknemers in de eerste helft van de twintigste eeuw.
Vanaf 1950 kwam daar een afdeling voor sanitair porselein bij, Vitribo genaamd, waar wastafels en wc-potten werden geproduceerd. Vanaf de jaren zestig veranderde echter het economische klimaat. In 1960 was Boch nog de enige aardewerkfabriek van betekenis in België. Vanaf de jaren zeventig, mede als gevolg van de oliecrisis, kwam het bedrijf in financiële problemen. Ondanks reorganisaties en steun van de Waalse overheid ging de fabriek in 1985 failliet.

De sanitaire tak werd afgesplitst onder de naam Noviboch en in 1991 overgenomen door de Maastrichtse Koninklijke Sphinx Groep. Via verschillende fusies en overnames kwam het bedrijf uiteindelijk in handen van het Finse Sanitec, dat in 1998 de productie in La Louvière definitief beëindigde.

Met de serviezenafdeling ging het aanvankelijk beter. Deze doorstart, inmiddels onder de naam Royal Boch, werd mede gedragen door de populariteit van het Boerenbont-patroon.

Boerenbont, decor nr. 15

Het Boerenbont-decor vindt zijn oorsprong in de achttiende-eeuwse Engelse florale beschilderingen op aardewerk. Deze zogenoemde brushwork-techniek was goedkoper dan de meer complexe druktechnieken. Petrus Regout, die veel had geleerd van Engelse productiemethoden, bracht het patroon op industriële schaal aan in zijn nieuwe aardewerkfabriek in Maastricht. Hetzelfde jaar dat de gebroeders Boch hun fabriek stichtten, 1841, begon ook daar een indrukwekkend industrieel verhaal dat uiteindelijk zou uitgroeien tot de Koninklijke Sphinx Groep.

Het patroon van gestileerde bloemen, takjes en bladeren in rood, blauw en groen begon als decor nr. 15. Het werd op de lopende band met de hand aangebracht door zogenoemde “penseelmeisjes”. Net als Boch groeide ook Sphinx uit tot een belangrijke speler in de keramiekwereld.

In 1969 besloot Sphinx echter te stoppen met de productie van huishoudelijk aardewerk om zich volledig te richten op sanitair keramiek. De exclusieve rechten op het Boerenbont-decor, inclusief de mallen, werden verkocht aan Boch Frères Keramis.

Vanaf dat moment werd het decor grotendeels met de hand aangebracht door de zeer ervaren decorateurs van Boch. De decoratie werd in twee fasen uitgevoerd. Het blauwe motief werd aangebracht met behulp van een stenciltechniek (aerography), terwijl de groene bladeren en rode bloemen handmatig werden geschilderd. Hierdoor was ieder stuk uniek.

Het decor is ook enige tijd met decals aangebracht, maar deze productiewijze werd gestaakt omdat klanten duidelijk de voorkeur gaven aan handwerk.

In de jaren tachtig was het patroon zo populair dat meer dan 75 procent van de totale keramiekverkoop ermee werd gedecoreerd.

Keramiekmuseum Keramis in La Louvière

Hoewel het Boerenbont-patroon nog steeds springlevend is, kon het Royal Boch uiteindelijk niet van de ondergang redden. In 2011 gingen de poorten van de fabriek definitief dicht. De productie werd door de nieuwe eigenaren verplaatst naar Portugal en Thailand.

Na meer dan 160 jaar verdween daarmee de keramiekproductie uit La Louvière. Maar uit de as verrees Keramis: de feniks van de Belgische keramiekkunst.

Want op het terrein van de voormalige Boch-fabriek werd een nieuw museum gebouwd. In 2015 opende Keramis officieel zijn deuren. Drie historische keramiekovens zijn behouden gebleven en toegankelijk gemaakt voor bezoekers. Zo blijft de rijke keramiektraditie van La Louvière zichtbaar voor toekomstige generaties.

Maar Keramis is meer dan een museum voor industrieel erfgoed. Het is tevens een belangrijk centrum voor hedendaagse keramiekkunst in Wallonië en België. Het bezit een uitgebreide collectie Belgische keramiek vanaf de jaren vijftig en biedt daarnaast ruimte aan actuele en experimentele tentoonstellingen.

Les Énergies de la Terre

Waar de energiecrisis van 1973 uiteindelijk bijdroeg aan de neergang van de Boch-fabriek, vormt de energiecrisis van 2022 juist het uitgangspunt van deze tentoonstelling. De Russische invasie van Oekraïne en de daaropvolgende sancties op onder meer Russisch gas maakten de energietransitie urgenter dan ooit.

De omschakeling van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energiebronnen en CO₂-neutrale alternatieven staat vandaag de dag centraal in het maatschappelijke debat. Tegelijkertijd worden de gevolgen van door de mens veroorzaakte klimaatverandering steeds zichtbaarder. Denk aan de grootschalige bosbranden die inmiddels ook Europa treffen.

Terwijl ik dit artikel schrijf op een camping in Solières, woedt op ongeveer honderd kilometer afstand de grootste natuurbrand die België ooit heeft gekend. Zelfs voor de meest hardnekkige klimaatscepticus is de urgentie van deze problematiek moeilijk nog te ontkennen.

Actuele expositie

In de tentoonstelling Les Énergies de la Terre staat de diepe verbondenheid tussen keramiek, aarde en energie centraal. De expositie laat zien hoe actuele energie- en milieuvraagstukken de keramische sector beïnvloeden, terwijl tegelijkertijd de wetenschappelijke, filosofische en maatschappelijke betekenis van energie wordt onderzocht.

Jean-Charles Hameau schrijft in de introductie van de catalogus dat de tentoonstelling wil fungeren als platform voor politieke en ecologische reflectie, en tegelijkertijd de keramische sector wil inspireren om duurzamere productiemethoden te ontwikkelen.

Ik heb genoten van de tentoonstelling en heb veel interessante werken gezien. Tegelijkertijd ben ik enigszins sceptisch over de manier waarop kunstenaars en designers soms complexe milieuvraagstukken benaderen. Thema’s als duurzaamheid, productieprocessen en CO₂-neutraliteit hangen samen met ingewikkelde economische, maatschappelijke en democratische vraagstukken waarvoor geen eenvoudige oplossingen bestaan.

Kunstenaars en keramisten vervullen een belangrijke maatschappelijke rol, maar moeten er volgens mij voor waken dat zij niet de schijn wekken slechts aan te haken bij een actueel thema om publicitaire redenen.

…en Van Gogh?

Maar hoe zat het eigenlijk met Van Gogh?

Ik ben een groot bewonderaar van Vincent van Gogh en ben diep geraakt door zijn brieven. Ik had altijd al het vermoeden dat er ergens een verbinding bestond tussen Van Gogh en keramiek. En in Keramis vond ik die connectie eindelijk terug.

Herinner je je Eugène Boch nog, een van de twee broers die in 1841 de aardewerkfabriek stichtte? In juni 1888 maakte Eugène Boch een artistieke pelgrimage naar de omgeving van Arles. Daar ontmoette hij Vincent van Gogh.

In augustus van datzelfde jaar vroeg Van Gogh hem model te staan voor een portret. Op 18 augustus 1888 schreef Vincent aan zijn broer Theo:

“Ik zou gaarne het portret schilderen van een kunstenaarsvriend, die groote droomen droomt, die werkt als de nachtegaal zingt, omdat het zijn natuur is.” (Vincent van Gogh, 1888)

Van Gogh doelde waarschijnlijk op zijn ideaalbeeld van Paul Gauguin, maar gebruikte uiteindelijk zijn vriend Eugène Boch als model. Daarbij gaat het overigens niet om Eugène Boch, de stichter van de fabriek (1809-1898), maar om diens neef Eugène Boch de dichter (1855-1941).

De band tussen de familie Boch en Vincent van Gogh is echter nog sterker. Eugènes zus was Anna Boch, de bekende Belgische kunstenares en verzamelaarster die als enige tijdens Van Goghs leven een schilderij van hem aankocht.

Ik leer altijd enorm veel van een museumbezoek. Het inspireert me en levert vaak onverwachte inzichten op. Daarom sluit ik nogmaals graag af met dit citaat van Vincent:

“Je moet dikwijls naar ’t museum gaan, het is goed dat je ook de oude schilders kent, en als je gelegenheid hebt lees dan over kunst.” (Vincent van Gogh, 1873)

Een betere aanbeveling voor een bezoek aan Keramis kan ik eigenlijk niet geven (en niet alleen vanwege de prima koffie 🙂 ).

Bronnen:

• Hameau, Jean-Charles & Florence Dison (Ed.), “Les Énergies de la Terre, 2025
• Bebronne, Vanessa & Ludovic Recchia, “Keramis – Centre de la Céramique”, 2015
• Boulet, Stéphanie & Nathanaël Thiry (Ed.), “Tell me all about Boch – A trail Through the collections”, 2021

About Post Author